نظریه تحول عمل حقوقی در فقه اسلامی و نظام حقوق مدون (مطالعه تطبیقی)
- دانشجو
- ابوذر اسماعیلی جمکرانی
- استاد راهنما
- دکتر سید ابوالقاسم نقیبی, آیتالله سید مصطفی محقق داماد
- استاد مشاور
- دکتر معصومه مظاهری
- رشته تحصیلی
- فقه و حقوق خصوصی
- مقطع تحصیلی
- دکتری تخصصی PhD
- محل دفاع
- دانشگاه شهید مطهری (ره)
- تاریخ دفاع
- ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۱
- چکیده
-
بر اساس نظریه تحول؛ درصورتیکه عمل حقوقی باطلی، متضمنِ ارکان عمل حقوقیِ صحیحِ دیگری باشد، در صورت احراز اراده فرضی طرفین توسط دادرس، عمل حقوقی باطل به عملِ حقوقیِ صحیح متحول میگردد. هدف از رساله پیش رو راهکارهای شناسایی آن در فقه اسلامی و حقوق ایران و ارزیابی ماهیت نظریه تحول عمل حقوقی و تحلیل بنیانهای آن در حقوق مدون است. برای دستیابی به اهداف مزبور، از رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانهای استفاده شده است. بنا بر یافته این تحقیق، در دکترین حقوقی معاصر، اصیل بودن مفهوم تحول بدین معناست که نهاد مزبور علیرغم مشابهت با برخی از نهادهای حقوقی، دارای مفهومی متمایز و مستقل بوده وبه ملاحظات عینی، اخلاقی، اجتماعی و حتی اقتصادی پاسخ میدهد. یافتههای این رساله نشان میدهد در متون فقه اسلامی مواردی متعدد، شبیه نظریه تحول وجود دارد. موارد مزبور را عمدتاً تحت عناوین شرط خلاف مقتضای عقد و تعارض اراده ظاهری و اراده باطنی مورد کنکاش قرار گرفته است. بر پایهی تحلیلی که فقیهان امامیه از دیرباز در رابطه با برخی از مصادیق فقهی مانند بیع بلا ثمن و اجارهی بدون اجرت ارائه دادهاند الفاظ ایجاب و قبول در معنایی استفاده شده است که هیچگونه ابهامی در آنها وجود ندارد، اما قرائنی وجود دارد که موجب میشود واژهها در معنایی غیر از معنا عرفی به کار رود بنابراین اگر در عقد بیع فروشنده در ایجاب خود بگوید این کالا را بدون ثمن به شما فروختم و مشتری نیز قبول کرده و آن را قبض نماید. هبه دانستن قرارداد به جهت وجود قرائن کلامی یا حالی که جلوههایی از اراده ظاهری هستند، میباشد. آنچه در فقه اسلامی میتواند تحت عنوان تحول عقد مطرح شود ماهیتاً با آنچه در حقوق غرب مطرح گردیده متفاوت است زیرا اولاً تحول غربی مبتنی بر اراده فرضی است ثانیاً احراز اراده مزبور از اختیارات دادرس است بنابراین وی نقشی فعال در این راستا دارد. این پژوهش نشان میدهد از برآیند سنجشِ مصادیق موجود در حقوق مدون از جمله حقوق ایران، نظریه تحول عمل حقوقی در حقوق ایران عملاً در برخی موارد مورد پذیرش قرار گرفته است. اعمال تحول از سوی دادرس با اصول مهمی همچون اصل لزوم قراردادی، امنیت حقوقی و اختیارات دادرس سازگاری دارد. در حقوق ایران تحول از راه بطلان جزئی، تفسیر مفید و غایت مدارانه و توصیف عمل حقوقی نمونههایی از این هماهنگی با اختیارات دادرس شمرده میشود؛ بنابراین پذیرش نظریه مزبور در حقوق ایران با مانعی مواجه نمیباشد.
-
کلیدواژهها: عمل حقوقی، تحول، نظریه، اراده ظاهری، اراده باطنی، فقه اسلامی.
- Abstract
-
Based on the theory of conversion; if an invalid legal act contains the elements of another valid legal act, in the event that the virtual will of the party is verified by the judge, the invalid legal act will be transformed into a valid legal act. The purpose of the upcoming Thesis is to find ways to identify it in Islamic jurisprudence and Iranian law, and to evaluate the nature of the theory of conversion and to analyze its foundations in Civil law. To achieve these goals, descriptive-analytical approach and library method have been used. According to the findings of this research, in contemporaneous legal doctrine, the originality of the concept of conversion means that the this institution, despite its similarity with some legal institutions, has a distinct and independent concept and responds to objective, moral, social and even economic considerations.
The findings of this Thesis show that there are many Items similar to the theory of conversion in Islamic jurisprudence texts. These cases are mostly has been studied under the title of condition contrary to the requirements of the contract and the conflict between the objective will and the subjective will. Based on the analysis that Imamiyyah jurists have presented in relation to some jurisprudential examples such as sale without price and rent without payment, the words "Ijab'' and "Qubul'' are used in a sense that there is no ambiguity in them, but there are evidences that cause Let the words be used in a meaning other than the customary meaning, so if in the sales contract the seller says in his request, I sold this product to you without a price, and the customer also accepts and bills for it. The contract is recognized as a gift due to the existence of verbal evidence or when they are manifestations of the objective will. In Islamic jurisprudence, can be called the conversion is essentially different from what is proposed in western law, because firstly, the conversion is based on a hypothetical will, and secondly, the determination of this will is the authority of the judge, Therefore, he has an active role in this regard This research shows that in civil law, including Iranian laws, the theory of conversion has been accepted in some cases. Applying of conversion by the judge is compatible with important legal principles such as Pacta sunt servanda, legal security and the authority of the judge In Iranian law, conversion through partial annulment, useful interpretation, and description of legal practice are examples of this coordination with the authority of the judge. Therefore, the acceptance of this theory in Iranian law does not face any obstacle.
-
Keywords: Legal practice, conversion, theory, objective will, the subjective will, Islamic jurisprudence