بررسی و نقد نظریه عدم امکان ثبوت خیار در معاطات

شماره مجلد: ۱ | دوره ۳، شماره ۹ – بهار ۱۴۰۵          صفحه: ۱۳۶ – ۱۰۱

نویسنده: احمد مرتاضی

 

چکیده:

برخی از اندیشمندان حقوقی و فقهی، در خصوص امکان ثبوت خیارات در معاطات، تشکیک نموده و گاه به عدم امکان مطلق یا نسبی، رأی داده‌اند. تحقیق حاضر که به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای نگارش یافته، حاکی از این است که حقیقت عقد، یک التزام نفسانی است که لفظ و صیغه، مبرز آن اعتبار نفسانی بوده و موضوعیت خاصی ندارد و بدون هیچ فرقی، فعل و معاطات هم می‌تواند مبرز دیگری برای آن التزام نفسانی و حاکی از آن باشد. با توجه به اینکه موضوع خیارات، خودِ بیع و معامله است نه عقد؛ ثبوت خیار نیز در هر نوع معاطات، بر طبق قاعده بوده و این، منع است که نیازمند ارائه دلیل و نیز تصریح قانون‌گذار و شارع می‌باشد و بررسی‌ها نشان داد که هیچ یک از موانع مطرح در مقابل ثبوت خیار، اعم از استلزام لغوی‌ات، فقدان سبب معاملی، فقدان التزام، شبهه انصراف و نیز عدم تمامیت معاطات، توان ایجاد منع بر سر راه ثبوت خیار در معاطات را ندارد و مخدوش است. حتی در معاطات مفید ملکیت جایز نیز خیار، ثابت است منتها خیار در معاطات، خیار عقدی نیست بلکه قائم به عین و مبیع است و با تلف مبیع، سقوط می‌کند و از بین می‌رود اما قبل از تلف، قابل مصالحه و اسقاط می‌باشد. «ایجاد فرصت الغای قابلیت اثرگذاری در حصول ملکیت و تفاوت ماهوی حُکمی‌بودن جواز ذاتی با حقّی بودن جواز خیاری»، رافع شبهه‌ی استلزام لغوی‌ات، است و «وجود سبب معاملیِ غیرمعین اباحه‌ی معوضه»، رافع شبهه‌ی فقدان سبب معاملی می‌باشد. شبهه‌ی فقدان التزام نیز با «ملازمه عقلی و شرعیِ مبادله با التزام»، مرتفع می‌شود و شبهه‌ی انصراف هم با «بَدوی و غیرظهوری بودن آن» و شبهه‌ی عدم تمامیت معاطات نیز با «ثبوت تعلیقی و شأنی خیار قبل از ملزِمات»، رفع گردیده و امکان ثبوت همه‌ی خیارات در معاطات، به اثبات می‌رسد

کلمات کلیدی : معاطات، خیار در معاطات، التزام نفسانی، اباحه تصرف، ثبوت خیارات، متعلق خیار.