مسئولیت مدنی ناشی از ویرایش دی‌ان‌ای؛ بررسی تطبیقی مبانی و چالش‌ها

شماره مجلد: ۳ | دوره ۲، شماره ۷ – پاییز ۱۴۰۴          صفحه: ۸۲ – ۵۹

نویسنده: رضا حسین گندمکار

              حسن قرونه

             نرگس دهقان

 

چکیده:

سرعت پیشرفت‌ در فناوری‌های ژنتیکی و روش‌های ویرایش دی‌ان‌ای، تحولی اساسی در حوزه‌های حقوقی، سیاسی، اجتماعی، اخلاقی، پزشکی، کشاورزی و علوم محیطی به وجود آورده است. با این حال، آسیب‌های حاصل از این نوآوری‌ها، چالش‌های منحصر به فردی را به‌ ویژه در زمینه مبنای مسئولیت‌ مدنی به همراه دارند. این تحقیق به صورت تحلیلی توصیفی ضمن بررسی اهمیت این موضوع از جنبه‌ی حقوقی، به‌منظور تدوین و ارائه یک مبنای جامع برای مسئولیت‌ مدنی ناشی از فناوری‌های ویرایش دی‌ان‌ای، مبانی مسئولیت مدنی موجود، از جمله مسئولیت مبتنی بر تقصیر، مسئولیت مبتنی بر فرض تقصیر، مسئولیت محض (فرض مسئولیت) و مسئولیت مطلق را مورد بررسی قرار داده است. لذا این پژوهش پس از تحلیل انتقادی و تطبیقی محدودیت‌های مبانی مسئولیت مدنی ناشی از ویرایش دی‌ان‌ای سیستم‌های حقوقی کنونی و شناسایی چالش‌های موجود، در پی آن است که راهکارهایی را برای اطمینان از پاسخگویی مؤثرتر پیشنهاد داده و رویکردی متعادل ارائه دهد. پس از تلفیق دیدگاه‌های حقوقی و ژنتیکی، یافته‌ها نشان داد که مبانی سنتی مسئولیت مدنی قادر به پوشش کامل پیامدهای بلندمدت و بین نسلی نیستند و ترکیب مسئولیت محض و در موارد خاص مسئولیت مطلق، به عنوان مبنای مناسب، توانایی بیشتری در مدیریت ریسک‌های ناشی از مداخلات ژنتیکی فراهم نموده و راهکارهای نوآورانه‌ای را برای ایجاد تعادل میان پیامدهای بلندمدت این فناوری‌، حفاظت از حقوق فردی و منافع عمومی، با تأکید بر مسئولیت مدنی پیشنهاد می‌دهد.

کلمات کلیدی : تقصیر ژنتیکی، سببیت ژنتیکی، مبنای مسئولیت مدنی، مسئولیت محض، ویرایش دی‌ان‌ای.