بررسی فقهی و حقوقی مالیت و مالکیت داده‎‌های دیجیتال در فضای سایبری

شماره مجلد: ۱ | دوره ۲، شماره ۵ – بهار ۱۴۰۴          صفحه: ۲۳ – ۵

نویسنده: اسماء حسین زاده سرشکی

              سید علیرضا فروغی

 

چکیده:

در این نوشتار ضمن بررسی دقیق مالیت و مالکیت داده‌های دیجیتال، این داده‌ها به سه دسته تقسیم شده‌اند: ۱- داده‌های دیجیتالی که مصداق خارجی برای آن‌ها وجود دارد. در واقع در این دسته فضای سایبری بستری برای اموال فکری مانند نرم‌افزارهای رایانه‌ای است که در قالب داده‌های دیجیتال موجودند. ۲- داده‌های حجیمی که ذاتاً قابل تحقق در خارج هستند اما به دلیل حجم زیاد و زمان‎بر بودن، تاکنون به دلیل مختصات فضای سایبری تنها در این فضا وجود پیدا کرده‌اند. ۳- داده‌هایی مانند دامنه و میزبانی که لوازم فضای سایبری محسوب می‌شوند و معادل خارجی برای آن‌ها وجود ندارد بلکه به فراخور فضای سایبری موجودیت پیدا کرده‌اند. مالیت داده‌های دیجیتال از یک‎سو با دارا بودن ارزش اقتصادی و از سوی دیگر با رجوع به اقسام مال در فقه و حقوق شناخته می‌شوند. مالکیت نیز به معنای استیلاپذیری و تسلط برای داده‌های دیجیتال به دلیل وجود امتیاز تصرف در آن‌ها (مالیت) قابل پذیرش است.
در این نوشتار با توجه به خصوصیات هر دسته از داده‌های دیجیتال و ویژگی‌های اموال در فقه و حقوق، هرکدام ذیل یک نظام حقوقی قرار می‌گیرد: دستۀ اول و دوم داده‌ها به‌عنوان حقوق معنوی، ذیل نظام اموال فکری و نحوۀ مالکیت آن‌ها قرار می‌گیرند. لوازم فضای سایبری به‌عنوان متعلقات زیرساخت آن شامل سخت‌افزارها (عین) می‌شوند و منافع حاصل از آن‌ها و هم‎چنین مالکیت این داده‌ها ذیل نظام اموال مدنی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

کلمات کلیدی : مالیت، مالکیت، داده &lrm، دیجیتال، فضای سایبری، حقوق معنوی، منفعت اعیان.