روزه ماه مبارك رمضان روزه ماه مبارك رمضان

 

 روزه ماه مبارك رمضان 1

 

 

« شَهْرُ رَمَضانَ الَّذي اُنْزِلَ فيهِ القُرانُ هُديً لِلّناسِ و بَيِّناتٍ مِنَ الهُدي و الفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَهْرَ فَلْيَصُمْهُ و مَنْ كانَ مَريضاً اَوْ علي سَفَرٍ فَعِدَةٌ مِنْ اَيامٍ اُخَرَ يُريدُالله بِكُمْ اليُسْرَ و لا يُريدُ بِكُمُ العُسْرِ و لِتُكْمِلُوا العِدَّةَ و لِتُكَبِِّروا اللَه علي ما هَدئكُمْ و لَعَّلَكُمْ تَشْكُرون »2

« ماه رمضان ماهي است كه قران در آن نازل شده است براي هدايت بشر و براي راهنمايي و امتياز حق از باطل پس هر كه دريابد ماه رمضان را روزه بدارد و هر كس ناخوش و يا در سفر باشد به شمارة آنچه روزه خورده است از ماههاي ديگر روزه دارد كه خداوند براي شما حكم را آسان و تكليف را مشكل نگرفته است تا اينكه عدد روزه را تكميل كند خدا را به عظمت ياد كنيد كه شما را به دين اسلام هدايت فرمود باشد كه از اين نعمت بزرگ سپاسگذار گرديد . »  

در سيرة پيامبر اكرم (ص) و ائمة هدي (ع) است كه در جمعة آخرماه شعبان مردم را به اهميت ماه مبارك رمضان توصيه مي كردند. ايشان مي فرمودند : اين ماه ماه خداست، رمضان اسمي از اسماء تبارك و تعالي است .

در روايتي از امام جعفر صادق (ع) است كه راوی نقل می کند ما جمعي هشت نفره بوديم كه به محضر امام صادق (ع) رسيديم و به ايشان عرض کرديم رمضان مي آيد . «جاء الرمضان.» امام صادق (ع) فرمودند : نگوئيد رمضان آمد يا رمضان رفت زيرا رمضان از اسامي خداوند تبارك و تعالي است و خدا زوال و آمد و شد ندارد بلکه همانطور كه قرآن كريم فرموده بگوييد: اين ماه رمضان است .

«عن ابي جعفر (ع) قال : كُنّا عِنْدَهُ ثَمانيةَ رِجالٍ فَذَكَرْنا رَمَضانَ . فقالَ : لاتَقولوا هذا رَمَضانُ و لاذَهَبَ رَمضانُ و لا جاءَ رَمَضانُ فَاُنَّ رَمَضانُ اِسْمٌ مِنْ اَسْماء الله عزَّو جلَّ لا يَجِيءُ و لا يَذْهَبُ و اِنَّما يَجِي ءُ و يَذْهَبُ الزّائِلُ ولكِنْ قولوا شهر رمضان . فالشهرُ مُضافٌ الي الاسمُ اسمُ الله عزَّ و جَلَّ ذِكْرُهُ و هو شهر الذي اَنْزَلَ فيه القران »3

سپس حضرت صادق (ع) دربارة ماه مبارك رمضان و عظمت اين ماه كه مستقيماً به خداوند متعال مربوط مي شود صحبت فرمود.

اهميت ماه مبارك رمضان از آيات شريفة قرآن و مسئلة مهم و با عظمت شب قدر و همچنين اخبار خيلي روشن و پيداست. بنده در اين باب به يك حديث بسنده مي كنم. اين حديث را هم علمای اهل سنت نقل كرده اند و هم علمای شيعی. در روايت آمده است كه رسول اكرم (ص) مي فرمايندكه خداوند فرموده :

« قال الله تبارك و تعالي « الصَّوْمُ لي و انا اَجْزي بِهِ . [ اُجْزي بِه ]4

« يعني روزه براي من است و من روزه را خود جزا مي دهم (يا) من خودم جزا و پاداش روزه هستم . »

اگر مجهول بخوانيم (يعني اُجْزي به بخوانيم) كه خيلي ها هم مجهول خوانده اند معني آن اينطور مي شود كه من جزای روزه هستم. در كتب اهل تسنن مثل مسلم از صحيح بخاري اين جمله به حديث اضافه شده است .

 قال رسول الله (ص) :« كُلُ عَمَلِ آدم لَهُ الّا صَّوْم و انَّ صَّوْمَ لي و انا اَجْزي به [ اُجْزي به]»

هر عمل و هر كاري كه بشر انجام مي دهد  براي خودش انجام مي دهد مگر روزه كه براي من است . »

در اينجا چند نكته است : نكتة اول اين است كه چگونه روزه براي خداست ؟ با اينكه نماز هم براي خداست ، جهاد هم براي خداست ، اعمال و كارهاي مختلفي كه انسان انجام مي دهد براي خدا هستند. پس چطور اين مطلب فقط براي روزه آمده است؟

نكتة دوم اين است كه چگونه خداوند مي فرمايد من جزا مي دهم  حال آنکه  همة خوبيها را خدا جزا مي دهد؟ اگر بر مبناي مجهول جمله را بخوانيم اينطور مي شود كه من جزاي روزه هستم ولی يعني چه که من جزاي روزه هستم؟

دربارة اين مطلب بايد به سراغ عظمت روزه برويم . ببينيم در ماه مبارك رمضان چه چيزي به دست روزه دار مي آيد ، چه نقصي در انسان است كه براي جبرانش روزه ماه شريف رمضان واجب مي شود. سه جهت را در اين خصوص ذكر كرد:

الهي شدن فكر : با مناجتهاي شب و دعاهاي فراوان و تلاوت آيات مباركة قرآن كه در ماه مبارك رمضان سفارش شده فكر الهي مي شود ، مغز و عقل و دل قوت مي­گيرد و رشد مي يابد و روشن مي شود . دعاها و مناجاتهايي كه در اين ماه سفارش شده داراي مضامين عالي و بلندي اند. عقل انسان در اثر اين عبادات كه همراه با تهي بودن شكم از غذاست رشد زيادي مي­كند .

تعالي روحيات انسان : نكتة دوم اينست كه روحيات انسان خوب مي شود.

ترك گناهان : نكتة سوم هم كه جنبة عملي دارد اين است كه انسان گناهانش را ترك مي كند و به واجبات اهميت مي دهد . اين براي همة ما پيام روزه است .

البته انسانها بر سه دسته اند : بعضي اعضاء و جوارحشان روزه است ، ولي نفس اماره­شان روزه نيست . بعضي هم جوارحشان هم نفسشان و هم قلبشان روزه است. بعضي قلبشان روزه نيست ولي جوارح و نفسشان روزه است .

آدمها فرق مي كنند . اگر ما غذا نخورديم ، آب نياشاميديم و چيزهايي كه روزه دار بايد رعايت كند را رعايت كرديم اعضاء و جوارحمان روزه است ، در عين روزه غيبت نكرديم ، دروغ نگفتيم ، نگاه به نامحرم نكرديم ، چشم و گوشمان را از گناه حفظ كرديم ، اگر اين كارها را رعايت كرديم تازه اعضاء و جوارح ما روزه اند . اين قدم اول است . اگر گوش ما گناه بشنود ، چشم ما نگاه به هر جا بيندازد و زبان ما روزه نباشد و سخن گناه بگويد هر چه كه قبل از ماه مبارك رمضان مي گفتيم الان هم بگوييم اين روزه خيلي خراب است . چگونه مي شود به اين انسان گفت روزه دار . قدم اول اين است كه اعضاي انسان روزه دار باشد .

از اين مرحله كه گذشتيم به سراغ نفس مي آييم ، بعضي از مواقع اعضاي انسان روزه است اما نفس اماره انسان روزه نيست يعني انسان فكر باطل مي كند ، حسد مي­ورزد ، حسد و البنه انديشة هر گناهی به اعضاء مربوط نيست چون به مرحلة فعليت نرسيده است بلکه در باطن وجود انسان است . اما همين ها هم به انسان ضربه مي زند. در روايات ماست كه از امام دربارة روزه مي پرسند امام مي فرمايد كه نبايد حسد داشت ، اگر روزه دار حسد داشته باشد به روزه اش لطمه زده است . روزه فقط نخوردن و نياشاميدن نيست ، بايد نفس را مهار كرد . بايد در ماه مبارك رمضان تمرين كرد و جلوي خصومت نسبت به مؤمنين ، كينه توزي نسبت به برادر  و خواهر مؤمن و حسد و بقيه حالات نفساني را در خود بگيريم.

مرحلة سوم اين است كه قلب روزه داشته باشد . قلب روزه داشته باشد يعني چه ؟ اين مرحله خيلي مهم است . در انسانهاي عادي كه پيش نمي آيد . انسانهاي عادي و مؤمنين در قدم اول و دوم روزه دارند . قدم سوم مال انسانهاي ممتاز است يعني در قلبش غير خدا نباشد . چه زماني در قلبش غير خدا نيست؟ وقتي حلاوت و انس با خدا و دوستي با خدا را درك كند . همينطور كه زين العابدين در مناجات خمسة العشر مي فرمايد :

« اِلهي مَنْ ذَا الَّذي ذاقَ حلاوةَ مَحَبَتِكَ فَرامَ مِنْكَ بَدَلاً »5

« اي خدا كيست كه مزة شيريني محبت تو را بچشد و در عين حال غير تو را انتخاب كند ، بدل تو را انتخاب كند .»

آن كسي كه محبت به تو داشته باشد نمي تواند بدل تو را انتخاب كند . پس روزه بودن سه مرحله دارد . اگر مرحلة اول در انسان پيدا شد يك خرده جلو آمديم . اگر مرحلة دوم در انسان پيدا شد بسيار جلو آمده ايم . مرحلة سوم هم براي انسانهاي ممتاز و خلي بالاست . اين نكته را در رابطة با جملة الصوم لي ( روزة براي من است . ) مي توان ذكر كرد كه انسان چنان با روزه به خدا وصل مي شود كه نه با نماز مي تواند و نه جهاد . انسان با روزه مي تواند آنطور به خدا وصل شود كه  ديگر رها نشود . با روزه خيلي چيزها بدست مي آيد . البته در اخبار به روزه و توجه به مستمندان و فقرا زياد سفارش شده است . به اطعام زياد سفارش شده است . پيامبر اكرم (ص) دعا مي كرد . عرض مي كرد : خدايا تو به كسي كه انفاق مي كند و منفق است بركت بده و خودت به ممسك اتلاف مال بده . اين كلمات كلماتي است كه در ادعيه آمده است . ماه رمضان ماه بركت و خدمت به مردم است و فلسفة روزه هم همين است كه انسان گرسنه شود و به ياد گرسنگان بيفتد . سرّ اينكه بعضي از مفسرين اينطور معني كرده اند كه« الصوم لي» من جزاي روزه هستم و يا اينكه روزه را خود جزا مي دهم نشان مي دهد كه روزه ابعاد مختلفي دارد ، بعد اخلاقي دارد ، بعد اقتصادي دارد ، بعد اخلاص دارد براي اينكه اعمال ديگر مثل نماز و جهاد و انفاق را ممكن است كسي ببيند ولي كسي متوجه روزه نمي شود . پس در روزه هم كمك به مستمندان است ، در روزه اخلاص هست ، مناجاتهاي شبانه هست ، اطاعت در واجبات خدا هست ، تمرين ترك گناهان هست ، روزه عبادتي جامع است بهمين جهت روي آن تكيه شده است .

از پيامبر اكرم پرسيدند شب قدر چيست ؟ حديث مفصل است و من فقط اين جمله از اين حديث را نقل مي كنم كه مربوط به بحثم است :

« اَيُّها الناس اِنَّهُ مَنْ وَرَدَ عَلَيْه شهر الرَمَضان و هُوَ صَحيحٌ سَوِيٌّ فَصامَ نَهارَهُ و قامَ وِرْداً مِنْ ليله و واظَبَ علي صَلاتِهِ و هَجَرَ الي جُمْعَتِهِ و غَدا الي عيده فَقَدْ اَدْرَكَ ليلة القدر .»6

« پيامبر فرمود : شما از شب قدر از من پرسيديد ، كسي كه ماه رمضان بر او وارد شود و روزه اش را گرفت [ البته براي كسي كه مي تواند روزه بگيرد ] نمازش را سر وقت خواند ، نماز جمعه اش را خواند ، در نماز عيد فطر حاضر شدشب قدر را درك كرده است . »

 اگر انسان در شبها مشغول ذكر بود ، مشغول مناجات بود ، اگر اين آدم هم عقلش هم اعضاء و جوارحش مشغول بودند اين فرد به شب قدر رسيده است و مي تواند شب قدر را درك كند . پيداست كه اگر ما بخواهيم شب قدر را درك كنيم بايد از شب اول ماه مبارك ظلم ، گناه ، اذيت و آزار ديگران را رها كنيم ، مراتب اعمالمان باشيم. كسي كه روزه مي گيرد بايد مراقب اعمالش باشد .

پير ما گفت خطا برقلم صنع نرفت         آفرين بر نظر پاك خطا پوشش باد

يعني اين آدمي كه عالم را ديده ، ملكوت عالم را ديده ، قضا و قدر را مي فهمد ، قوانين عالم را مي فهمد مي گويد در اين عالم خطا نيست ، در اين عالم اشتباه نيست . آدم اگر اين حالت را داشته باشد جزاي او خدا مي شود . يعني اسماء الحسني در او تجلي مي كند ، يعني عدالت در او تجلي مي كند ، با عرفان خاص مشاهده مي كند ، با عقل نظري مي فهمد ، اگر عدالت و حكمت و رحمت در او تجلي كرد همان عدالت و رحمت و حكمت را در خلق خدا پياده مي كند . بنابراين روزه براي من است و من جزاي روزه هستم . تقوا و ورع و ترك گناه يكي از پايه هاي اين هدف عالي است . با گناه انسان جامد مي شود . با گناه انسان ساقط مي شود . اين اساس براي همة ارزشها ترك گناه است .

 

 

1- خطبة نماز جمعة تهران به امامت حضرت آيت الله امامي كاشاني در تاريخ 2/ 11/ 71

2- سورة بقره ، آية 185

3- وسائل الشيعه ، ج 10 ، صفحة 319 ، 19- باب كراهة قول رمضان من غير اضافة

4- بحارالانوار ، ج 93 ، ص 256 ، باب 30 – فصل الصوم

5- مفاتيح الجنان ، مناجات خمس عشرة ، مناجات محبين ، ص 207

6- وسائل الشيعه ، ج 10 ، ص 303 ، 18- باب تأكد استحباب الاجتهاد في ...