ويژگيهاي كتابخانه ديجيتالي مجموعه آثار ملا محسن فيض كاشاني ويژگيهاي كتابخانه ديجيتالي مجموعه آثار ملا محسن فيض كاشاني

ويژگيهاي كتابخانه ديجيتالي مجموعه آثار ملا محسن فيض كاشاني

 

 

با توجه به گسترش روزافزون استفاده از نرم­افزارها در تحقيقات و پژوهش­هاي علوم و معارف اسلامي، معاونت پژوهشي مدرسه عالي شهيد مطهري بر آن شد تا همگام با برگزاري همايش ملا محسن فيض كاشاني، پروژه طراحي و توليد كتابخانه ديجيتالي آثار و تأليفات اين عالم بزرگ را در دستور كار قرار دهد.

از اهداف اين مركز در طراحي اين نرم­افزار مي­توان به موارد زير اشاره نمود:

1.       آشنايي هرچه بيشتر محققان، طلاب و دانشجويان با آثار و تأليفات ملا محسن فيض.

2.       دسترسي سريع و آسان به تمامي آثار ملا محسن فيض و تأليفات صورت گرفته حول شخصيت و آثار ايشان.

3.       استفاده از امكانات گسترده نرم­افزاري در تحقيقات پيرامون آثار و تأليفات ملا محسن فيض.

4.       دسترسي آسان به تصاوير نسخه­هاي خطي جمع­آوري شده­ از آثار ملا محسن فيض.

5.       دسترسي به مقالات ارائه شده در كنگره بين المللي ملا محسن فيض پيرامون شخصيت و آثار اين عالم بزرگ.

در راستاي نيل به اين اهداف اين مركز جلسات متعددي را با مديران و كارشناسان مؤسسه تحقيقات كامپيوتري علوم اسلامي كه از مهمترين مراكز در طراحي و توليد نرم­افزارهاي علوم اسلامي است، برگزار نمود كه حاصل اين جلسات توافق نامه­اي مابين معاونت پژوهشي مدرسه عالي شهيد مطهري و مركز تحقيقات كامپيوتري علوم اسلامي در جهت توليد كتابخانه ديجيتالي آثار ملا محسن فيض كاشاني بود.

كتابخانه ديجيتالي آثار ملا محسن فيض كاشاني داراي ويژگيها، قابليت­ها و امكانات خاص و از برخي جهات منحصر بفرد است كه از آن جمله مي­توان به وجود بيش از 160 جلد از نسخه­هاي خطي گردآوري شده از آثار مرحوم ملا محسن فيض اشاره نمود كه قابليت دسترسي به صفحات هر نسخه بر اساس فهرست كلي آن نيز در برنامه گنجانده شده است.

 

شرح قسمت­ها و امكانات كتابخانه ديجيتالي ملا محسن فيض كاشاني:

1. كتابخانه:

اطلاعات اصلي برنامه در بخش كتابخانه ارائه مي‌شود و داراي شش گزینه مي­باشد كه عبارتند از: نمايش، جستجو، متن و شرح، قرآن، نگارخانه، کتب لاتین.

1-1. نمايش

در اين برگه متن و فهرست كتب برنامه، همراه با قابليت‌‎هاي متنوع پژوهشي در اختيار كاربر قرار مي‌گيرد، مهم‌ترين امكانات اين برگه عبارتند از فهرست‌كتابها، دامنه، نمايش متن، ابزارهاي پژوهشي، پژوهش و مقايسه.

1-1-1. فهرست

 بخش راست صفحه نمايش به فهرست كتب برنامه و فهرست مطالب آنها اختصاص دارد كه به دو صورت فهرست گزينشي و فهرست درختي قابل مشاهده است.

1-1-2. دامنه

 با انتخاب اين گزينه فهرستي در اختيار شما قرار می‌گيرد كه با استفاده از آن مي‌توان، دامنه قسمت نمايش را به كتبي خاص محدود كنيد

1-1-3. نمايش متن

 اين پنجره به نمايش متن كتب برنامه اختصاص دارد.

1-1-4. ابزارهاي پژوهشي

حاشيه نويسي، رنگي كردن و نمايه­زني از قابليت­هاي اين قسمت است.

1-1-5. پژوهش

 در برگه‌هاي نمايش، جستجو، متن و شرح و قرآن در پنجره‌هاي نمايش متن اگر اشاره گر موس را روي كلمه دلخواه برده و با كليد سمت راست كليك كنيد، پنجره‌ای باز می‌شود كه در آن گزينه‌هایي مانند جستجو، قرآن و لغتنامه وجود دارد مثلا با انتخاب عنوان جستجو کلمه یا عبارت منتخب مستقیماَ به خط جستجوی ترکیبی منتقل شده و می‌توانید آن كلمه را در كتب فعال برنامه جستجو كنيد و در صورت انتخاب گزينه لغت نامه كلمه جاري به قسمت لغتنامه فرستاده می‌شود و می‌توانید ريشه و معناي آن را ملاحضه كنيد.

1-1-6. مقايسه

 در صورتي كه بخواهيد دو متن جداگانه را، در دو مكان مختلف با هم مقايسه كرده و موارد تشابه و اختلاف آن را مشخص كنيد می‌توانيد از اين گزينه استفاده كنيد.

1-1-7. لغتنامه

همزمان با استفاده از برنامه‌ می‌توانید معانی لغات مورد نظر خود را به روش‌های مختلف ببینید یا واژه‌ای را از متن کتب به این قسمت منتقل کرده و معانی آن را بیابید، از جمله کتاب‌های لغت ارائه شده در برنامه می توان به التحقیق فی کلمات قرآن، قاموس قرآن، المفردات فی غریب القرآن، کتاب العین، لسان‌العرب، مجمع‌البحرین ، فرهنگ ابجدی و .... اشاره کرد.

1-1-8. يادداشت

يكي از قابليت‌هاي مهم برنامه‌هاي نور دفترچه يادداشت است با استفاده از اين قابليت كاربر مي‌تواند مطالب مورد نظر خود را با فرمت‌هاي مختلف ذخيره و ويرايش كند.

1-1-9. چاپ

1-1-10. جستجوی سریع

قابلیت دیگر برنامه امکان جستجوی سریع و راحت واژه‌ها و عبارات در متن کتاب‌ها است

1-2.جستجو

امكان جستجو درمتن كتب و يا عناوين آنها و قابليت فهرست سازي از مهمترين ويژگيهاي اين بخش بشمار می‌رود.

1-2-1. فهرست كلمات

 يكي از قابليت‌هاي مهم اين بخش وجود گزينه فهرست است كه با انتخاب آن فهرست كلمات كتب برنامه قابل دست يابي بوده و امكان دسترسي به پاسخ‌هاي موجود در متن‌ها نيز فراهم می‌آيد

1-2-2. جستجو در متن يا فهرست

 درصورت انتخاب برگه جستجو در متن، فهرست كلمات كتب فعال را، به صورت الفبايي در پنجره فهرست كلمات مشاهده می‌كنيد و با كمك آن می‌توانيد جستجو و فهرست سازي را در متن اين كتب انجام دهيد با کمک گزینه جستجو در فهرست امکان جستجو در ابواب کتب و یافتن یک یا چند باب در مورد یک موضوع خاص فراهم آمده است ارزش این قابلیت در جستجوی موضوعی بیشتر آشکار می‌گردد.

1-2-3.گروه‌هاي فهرست سازي

 گونه ديگر جستجو در برنامه، فهرست سازي به كمك علائم عمومی(*، ؟) يا  wildcardاست كه از امكانات پيشرفته و ويژگيهاي مهم اين برنامه به ‌شمار می‌رود.

1-2-4. جستجوي تركيبي

 اين قابليت به كاربر كمك می‌كند تا علاوه بر جستجوي مستقل يك واژه با تركيب واژه‌هاي فهرست اصلي يا گروه‌هاي فهرست سازي پژوهش خود را در ابعاد گسترده‌تری سامان دهد.

1-2-5. عملگرهاي جستجو

 اين عملگر براي افزايش سرعت و توانمندي كاربر براي دستيابي دقيق به پاسخ مورد نظر در جستجوهاي گوناگون در نظر گرفته شده است.

1-2-6. نشاني پاسخها

 در اين قسمت نشاني كلمات يا عبارات جستجو شده قابل مشاهده است.

1-2-7. متن پاسخها

 با حركت نوار پر رنگ روي نشاني‌ها متن مربوط به هر نشاني را در پنجره پايين صفحه خواهيد ديد.

1-3. متن و شرح

اين بخش از برنامه امكان ارتباط بين كتابها و شرح يا حاشيۀ آنها را فراهم می‌كند.

1-3-1. انتخاب شرحها

 چنانچه متن نمايشي پنجره بالا بيش از يك شرح داشته باشد در اين قسمت می‌توانيد دامنه آنها را محدود كنيد.

1-4. قرآن

جايگاه ويژه قرآن در پژوهش‌هاي ديني موجب شده تا طراحان برنامه امكانات متنوعي را براي جستجو قرآني قرار دهند تا بازيابي الفاظ آيات قرآن به روشهاي مختلف ميسر شود.

1-4-1. نمايش متن

 در اين قسمت از برنامه، متن كامل قرآن كريم در دسترس کاربر قرار می‌گيرد. این متن به صورت کامپیوتری و رسم الخط عثمان طه در اختیار کاربر قراردارد.

1-4-2. جستجو

 در اين بخش امكاني براي كاربر فراهم شده تا از راههاي مختلف بتواند كلمات يا عبارات مورد نظر خود را در متن قرآن كريم بيابد.

1-4-2-1. كلمه

براي جستجوي يك كلمه خاص در قرآن مورد استفاده قرار مي­گيرد.

1-4-2-2. ريشه

 اين برگه كمك مي‌كند تا مشتقات مختلف يك ريشه و فرآواني كاربرد قرآني آنها را در يك فهرست منظم و دقيق ببيند و از طريق ريشه‌ یا مشتقات به جستجوي آيه مورد نظر بپردازد.

1-5. نگارخانه

در اين بخش تصاوير نسخه­هاي خطي به صورت دسته بندي شده به ترتيب شماره صفحات قرار دارد.

2. امكانات

انتخاب صفحه كليد، قلم نمايش و زبان برنامه(فارسی، عربی و انگلیسی) در اين بخش قابل دسترسي است.

3. درباره

توضيحاتي در مورد برنامه مدرسه عالي شهيد مطهري و مركز تحقيقات كامپيوتري و كتابخانه ‌نور، در اين بخش ارائه شده است .

4. راهنما

مشاهده شرحي كوتاه دربارۀ‌ هر يك از قسمت‌هاي برنامه با استفاده از گزينه راهنما امكان‌پذير مي‌باشد.